Maandag was een drukke dag voor Debby. Niet met de gewoonlijk zaken als portefeuillehoudersoverleggen, InnoCircle, pauzeren, mail wegwerken en nog een hoop vergaderingen. Nee, deze maandag was anders dan andere maandagen. Deze maandag stapte ze weer haar raam uit en verdween ze. Heerlijk vond ze dat. Debby was een leergierig persoon. Altijd op zoek naar een nieuw kunstje om te leren. Des te leuker vond ze het dat ze die ochtend geïnterviewd werd door Danae Bodewes, onderzoeker voor het Fontys Lectoraat Business Entrepreneurship. Danae deed onderzoek naar nieuwsgierige mensen en was zo op het pad gekomen van Debby, raamambtenaar in wording. Het was een leuk gesprek over of Debby zichzelf als nieuwsgierig persoon bestempelde, waarom ze haar roadtrip was begonnen en wat ze met alle nieuwe inzichten deed. Danae stelde directe vragen waar Debby toch af en toe wel even over na moest denken. Maar al met al was het leuk om eens de geïnterviewde te zijn in plaats van de interviewer. En het was ook leuk om het verschil te zien. Zo had Danae zich als echte onderzoeker goed voorbereid en Debby bereidde zich voor haar gesprekken nagenoeg niet voor. Ze had nooit een vragenlijstje, maar liet zich meer leiden door klik en intuïtie. Als je dat zo mocht noemen.

Voor haar volgende gesprek had Debby zich dus wederom niet voorbereid. Alhoewel. Dat was ook weer niet helemaal waar. Ze had een boek gelezen. Oké. Dat was ook niet helemaal waar. Ze had het bijna uit. Ze had elf van de dertien hoofdstukken gelezen. Ze had gelezen over de geschiedenis van vrouwen in de politiek, vrouwenzaken, seksisme en vooroordelen, de klacht van Rutte dat er nou eenmaal geen kwalitatief goede vrouwen te vinden waren, slangenkuilen, excuustrusen, sisterhood, queen bee en de krabbenmand, medialogica en machismo, huilen en andere emoties, dat eeuwige donkerblauwe pak bij mannen en de kids. Voorafgaand aan het gesprek wist Debby nog niet dat met name hoofdstuk twaalf het meeste bij haar los zou maken. Als ze dat maar van tevoren had geweten …

Onwetend ging ze in gesprek met Julia Wouters. Na jaren werkzaam geweest te zijn in de schaduw van de macht scheef Julia het boek ‘De Zijkant van de Macht, waarom de politiek te belangrijk is om aan mannen over te laten‘. Een boek dat lovende kritieken kreeg en dat vrouwen en mannen aan het denken zet, inzichten geeft en vol praktische tips staat. Julia spoorde vrouwen aan om met een beter begrip van alle barrières en obstakels die ze op hun weg tegen komen te streven naar authentiek leiderschap. Zodat ze niet langer proberen iets of iemand anders te zijn maar een authentieke manier vinden om succesvol te zijn.

Het was de bedoeling geweest om Julia persoonlijk te ontmoeten in Amsterdam. Helaas was een aansluitende afspraak in de buurt van Amsterdam komen te vervallen, en om nu voor een afspraak van één uur in totaal vier uur in de auto te zetten, dat vond Debby toch iets te gortig. Dus lang leve het videobellen.
‘Hoi Julia. Nog gefeliciteerd. Ik zie slingers achter je hangen.’
‘Ja. Dankjewel. Dat was vorige week. Leuk om elkaar zo te ontmoeten en spreken.’
‘Ik ben bezig in je boek.’, zei Debby al zwaaiend met het rode boek met daarop het torentje van Rutte. Het torentje waarvan haar vader vroeger wel eens had gezegd dat het op een dag haar torentje zou zijn. Nou ja, voor zo lang de pret van haar kabinet zou duren dan. ‘Ik ben bij hoofdstuk elf.’
‘Hoeveel hoofdstukken heeft mijn boek ook al weer?’
‘Uh … ik zal even kijken voor je. Het zijn er dertien. Ik ben nu bij het hoofdstuk over het hebben van kinderen, waarin jij vertelt over je zwangerschappen, het verdelen van de zorg en het liggen op een yogamatje om de stress uit je nek en schouders te draaien.’
‘Aahh … dan moet je dus nog beginnen aan het hoofdstuk met de titel: Domineren kun je leren. Die moet je echt nog lezen hoor. Tijdens het schrijven van het boek heeft mij dat hoofdstuk de meeste nieuwe inzichten opgeleverd. De eerste elf hoofdstukken beschrijven de obstakels die je als vrouw tegenkomt als je de politiek in wilt. Dat zijn de lessen die ik in de loop der jaren zelf heb geleerd. Ik ben zelf niet politiek actief geweest, maar als politiek assistent van Lodewijk Asscher heb ik overal met mijn neus bovenop gezeten. Ik heb de praktijk gezien. Voor hoofdstuk twaalf heb ik mij verdiept in een onderzoek van Berit As. Deze Noorse psycholoog was feministisch politicus in het parlement van Noorwegen. Zij heeft The Five Techniques for Domination ontwikkeld. Deze zijn (1) onzichtbaar maken, (2) belachelijk maken, (3) informatie achterhouden, (4) double bind, ofwel dubbele binding. Het is niet goed of het deugt niet. En de laatste is (5) schuld en schaamte.’

Debby zette grote ogen op. Ze voelde nu al aan dat dit gesprek nieuwe inzichten ging opleveren. Inzichten die haar kijk op de manier waarop ze haar werk deed, gingen veranderen. Ze ging er eens goed zitten.

‘Ben je bekend met deze vijf dominantietechnieken?’ Debby schudde van nee. ‘De vijf dominantietechnieken zijn de verschillende manieren waarop vrouwen door middel van alledaags seksisme klein worden gehouden. In de praktijk lopen die technieken uiteraard door elkaar en worden ze lang niet altijd bewust ingezet. Het gaat veel vaker subtiel, impliciet en vooral ook onbewust. En het zijn niet alleen de mannen die ze inzetten. Het zijn zeker ook de vrouwen. We doen het allemaal. Zonder dat we erbij nadenken, omdat we het nu eenmaal zo gewend zijn. Je kunt het dus de individuele man niet kwalijk nemen.’

‘Zou je me meer over de vijf technieken kunnen vertellen?’, vroeg Debby vervolgens.
‘Ja natuurlijk. Onzichtbaar maken spreekt eigenlijk wel voor zich. Een vrouw houdt een verhaal, pitcht een idee en niemand reageert. Nog mooier is als dat zelfde idee verderop in het gesprek door een man opnieuw op tafel wordt gelegd. En dan wordt er positief op gereageerd.’
‘Oohh!’, riep Debby uit, ‘Dat herken ik! Ik denk dan altijd “huh!”. En ik kan het dan ook niet nalaten om toch even te laten merken dat ik dat ook al gezegd had. Ja kom nou! Nu hij het zegt, en ook wel eens zij, is het ineens een goed idee. Ja daag! Ik voel me dan ook altijd dom en denk dan misschien moet ik toch minder woorden gebruiken. Minder met mijn handen zwaaien. Niet grappig proberen te zijn. Etcetera.’
‘Nou, dan weet je nu dus dat dat niet altijd aan jou ligt. Als iemand sier maakt met jouw idee, kun je ook zeggen “Dankjewel, leuk dat je voortborduurt op mijn idee”. Als vrouwen onderling kun je elkaar ook helpen door elkaar omhoog te helpen en te complimenteren met goede ideeën en acties. De tweede dominantietechniek is belachelijk maken. In de platte seksistische variant wordt de vrouw weggezet als absurd incompetent en nutteloos in alles, behalve seks en huishoudelijk werk. Maar meestal gaat het er subtieler aan toe. Een discussie tussen vrouwen is een bitchfight. Een discussie tussen mannen is inhoudelijk. Ben je emotioneel dan heb je last van je hormonen. Is een man emotioneel dan vinden we dat mooi en een voorbeeld voor anderen. Een vrouw wordt ook geregeld weggezet als zeur, zeikwijf, koud, manipulatief.’
‘Maar hoe kun je daar dan het beste mee omgaan. Ik ga er namelijk of in mee met een grapje, waardoor ik mezelf nog een tikkeltje belachelijker maak. Of ik bevries en heb pas ’s avonds thuis het juiste antwoord.’
‘Je kunt gewoon, zonder humor, zeggen dat je het niet waardeert.’
‘Ja, dat is eigenlijk wel het beste, ja.’
‘Ben je bekend met de term mansplaining?’
‘Ik heb het woord gehoord van Bianca den Outer. Zij was not amused over een gesprek met een man waar ze net uit kwam.’
‘Dat is als je iemand met een andere mening, of überhaupt een mening, als dom neerzet. Hij praat dan tegen je alsof jij een kind bent en hij de volwassene.’
Dat herkende Debby wel. Debby was klein en smal van stuk. En dat had op school, op motorrijles en op het werk nooit echt in haar voordeel gewerkt. Het had wel zo zijn voordelen gehad bij werklui die over de vloer kwamen. Die zette dan toch net dat stapje extra, want dat vrouwtje lukte het toch niet om dat kastje of die stoel op zolder te plaatsen. Yeah, right! Ze had overigens ook gemerkt dat ze boven de 35 kwam, de lieve meisjes act niet meer werkte. Het was tijd om de volwassen vrouw te worden die ze al was. Of iets dergelijks in die richting in ieder geval.

Julia vervolgde haar verhaal. ‘De derde is informatie achterhouden. Nou die spreekt voor zich. De vierde heeft wat meer uitleg nodig. Dat is dubbele binding. Ofwel: iets is niet goed of het deugt niet. Een mooi voorbeeld is moederschap. Als je werkt is het niet goed. Je bent te weinig bij de kinderen. Als je niet werk is het niet goed. Je hebt geen ambitie. Je kunt het gewoon niet goed doen.’
Debby werd verdrietig bij deze uitleg, en reageerde met, ‘Dat klopt. Zo vertelde ik laatst aan een man dat ik die dag van negen tot vijf moest werken en dan ’s avonds ook nog een vergadering had. Hij vroeg of mijn kinderen mij met tante aanspraken in plaats van met mama. Ik ging meteen uitleggen dat ik ‘s ochtends met de kinderen had ontbeten en dat ik ze die avond ook in bed zou leggen. Zou hij dat ook tegen een man hebben gezegd?’
Julia zei dat dat waarschijnlijk niet het geval was. Zij vertelde dat mannen en vrouwen met dezelfde training, opleiding beginnen aan de marathon die carrière heet. Mannen worden onderweg aangemoedigd. Vrouwen krijgen doorlopend te horen moet je niet eens aan kinderen beginnen. Moet je niet minder gaan werken nu er kinderen zijn. Debby had dat ook ervaren. Op haar werk was het heel gewoon dat een vrouw een dag minder ging werken. Op het werk van haar man was hij de eerste met ouderschapsverlof geweest. En dat ging niet van harte. Bij die werkgever dan. Haar man en zij hadden nu een andere keuze gemaakt. Haar man werkte drie middagen en was er daardoor meer voor de kinderen. Debby werkte vier dagen in de week. Er waren veel mensen die hun hadden gecomplimenteerd met die keuze. Toch had haar man laatst de opmerking naar zijn hoofd gekregen “Ja, iemand moet toch het geld binnenhalen!” Dat hoorde een thuisblijvende vrouw dan weer niet. Of in ieder geval minder vaak. Het was voor zowel mannen als vrouwen lastig om op een andere manier de zorgtaken te verdelen. Debby besloot dit te delen met Julia. Julia zei, ‘Zorgtaken worden onterecht ondergewaardeerd. Dat is jammer. En het is zo alomtegenwoordig. Meisjes en jongens worden opgevoed met het beeld dat zorgtaken vooral bij vrouwen horen te liggen, en dat mannen voor het inkomen zorgen. Je ziet het in tekenfilms, in reclames, overal. Als er dan eens een sterk vrouwpersoon in een tekenfilm is, is het vaak de enige in een groep met mannen. Ook heeft ze dan veel mannelijke karaktertrekken die haar stoer maken.’
‘Ja, je zou je bijna gaan schamen dat je een vrouw bent en vrouwelijk bent.’

Julia reageerde vurig met, ‘Inderdaad! En dat brengt mij bij de laatste dominantietechniek schuld en schaamte. Dat houdt in dat alles van de vorige vier dominantietechnieken je eigen schuld is. Dus het is je eigen schuld dat je jouw idee niet goed kunt verkopen, dat je geen informatie krijgt. Had je die outfit maar niet aan moeten trekken. Had je maar niet naar huis moeten gaan om bij je gezin te zijn. Je kunt het niet goed doen.’
‘En toch zie ik al een kentering.’
‘Ja dat klopt. Er komt steeds meer ruimte voor vrouwelijk leiderschap. Een vrouw hoeft zich niet te gedragen als een stereotiepe man. Je hoeft geen nadruk te leggen op je vastberadenheid, je stem te verlagen. Wees authentiek. Pas je niet aan. Laat je horen. Sta je plekje niet af. Het is zo belangrijk om als vrouw of als minderheid je stem, jouw idee te laten horen. Anders blijft het onzichtbaar en wordt er in beleid, in wetgeving geen rekening mee gehouden. Jij ziet wat anderen niet zien. Gewoon omdat jij bent wie jij bent. En als raamambtenaar wil je die stemmen horen, meenemen, serieus nemen. Daar word je een betere raamambtenaar, een betere gemeente van.’

Die middag zat Debby in een overleg en zag ze voor het eerst de dominantietechnieken in de praktijk plaatsvinden. Julia had gelijk gehad. Als je het eenmaal ziet, kun je het niet niet meer zien. Het begon allemaal met een grapje in Debby’s richting. “Als je glazig gaat kijken, dan komt dat doordat dit een technisch verhaal is.” Debby deed het af met een grapje en liet de opmerking van zich afglijden. Ze alle dominantietechnieken langskomen. Mansplaining, de krabbenmand. Ze zag het allemaal. En het mooiste van alles was, ze kon het allemaal van zich af laten glijden. Het was niet haar schuld. Zij hoefde niet te veranderen.